اثر طراحی شهری بر کاهش استفاده از خودرو شخصی
اثر طراحی شهری بر کاهش استفاده از خودرو شخصی
پژوهشی از مهندس تقی سعیدی | کارشناس نقشهبرداری و کارشناس ارشد طراحی شهری از دانشگاه آزاد تهران جنوب
چکیده
افزایش روزافزون استفاده از خودروی شخصی به یکی از بزرگترین چالشهای کلانشهرهای ایران و جهان تبدیل شده است. ترافیک سنگین، آلودگی هوا، هدررفت زمان و انرژی و تخریب کیفیت زندگی شهروندان از پیامدهای مستقیم وابستگی بیش ازحد به خودرو هستند. در این میان، طراحی شهری به عنوان دانشی میان رشته ای میتواند نقشی کلیدی در اصلاح الگوی رفت وآمد ایفا کند. پژوهش حاضر به بررسی اثر طراحی شهری بر کاهش استفاده از خودروی شخصی پرداخته و راهکارهای عملی را در چهارچوب اصول نوین شهرسازی ارائه میدهد.
مقدمه
شهرها برای انسان طراحی میشوند، اما در دهه های اخیر، الگوی شهرسازی خودرو محور، فضاهای شهری را به گذرگاههایی برای عبور سریع خودرو تبدیل کرده است. نتیجهٔ این رویکرد، شهرهایی گسترده، سواره نشین محور و فاقد پیاده رویهای ایمن است. طراحی شهری با بازتعریف رابطهٔ انسان و فضا میتواند شهروندان را به پیاده روی، دوچرخه سواری و استفاده از حمل ونقل عمومی ترغیب کند و در نتیجه سهم خودروی شخصی در سفرهای درون شهری را به طور چشمگیری کاهش دهد.
طراحی شهری و تغییر رفتار سفر
یکی از مهمترین یافته های این پژوهش آن است که رفتار شهروندان در انتخاب شیوهٔ سفر، مستقیماً متأثر از طراحی محیط شهری است. وقتی پیاده روها امن و دلپذیر باشند، دوچرخه سواری ایمن باشد و ایستگاههای حمل ونقل عمومی در دسترس قرار گیرند، شهروندان به طور طبیعی خودروی شخصی را کنار میگذارند.
مؤلفه های مؤثر در طراحی شهری
۱. پیاده مداری
طراحی پیادهروهای عریض، بدون مانع، دارای سایه اندازی و نورپردازی مناسب، نخستین گام برای جذب پیاده هاست. خیابانهای پیاده محور بر اساس مطالعات انجام شده، تا حد قابل توجهی سفرهای کوتاه درون محله ای را به پیاده روی اختصاص میدهند.
۲. دوچرخه مداری و مسیرهای امن
ایجاد مسیرهای ویژهٔ دوچرخه، مجزا از سواره رو، همراه با پارکینگهای امن دوچرخه، افراد را به استفاده از این وسیلهٔ پاک و ارزان ترغیب میکند.
۳. توسعهٔ کاربری مختلط
ترکیب کاربریهای مسکونی، تجاری، اداری و خدماتی در یک محله، نیاز به سفرهای طولانی را کاهش میدهد. شهروند با نزدیکی محل کار، خرید و تفریح، دلیلی برای استفاده از خودرو نخواهد داشت.
۴. اتصال و پیوستگی شبکهٔ معابر
شبکهٔ معابر متصل و بدون بن بست، مسیرهای کوتاهتر و گزینه های متعدد حرکت را فراهم میکند و زمان سفر را کاهش میدهد.
۵. اولویت حمل ونقل عمومی
طراحی ایستگاههای حملونقل عمومی در محورهای اصلی، تراکم سازگار و با دسترسی پیاده و دوچرخه، استفاده از اتوبوس و مترو را به گزینهٔ جذاب تبدیل میکند.
۶. مدیریت پارکینگ
جایگزینی پارکینگهای حاشیه ای گسترده با پارکینگهای متمرکز در لبه های شهر و طرحهای قیمتگذاری هوشمند، هزینهٔ سفر با خودروی شخصی را افزایش میدهد و انتخاب حمل ونقل عمومی را منطقی تر میکند.
یافته های پژوهش
نتایج این تحقیق نشان میدهد که در مناطقی که اصول طراحی شهری انساندوست و پیاده محور اعمال شده است:
- سهم سفرهای پیاده و دوچرخه به طور معناداری افزایش یافته؛
- حجم تردد خودروی شخصی در سفرهای درون محلهای کاهش یافته؛
- رضایت شهروندان از کیفیت فضاهای شهری بالا رفته؛
- میزان آلودگی صوتی و هوا در محلات کاهش یافته است.
به عبارت دیگر، طراحی شهری نه تنها یک اقدام زیبایی شناختی، بلکه یک ابزار اثرگذار در مدیریت تقاضای سفر و کاهش وابستگی به خودروی شخصی است.
نتیجه گیری و پیشنهادها
بر اساس یافته های این پژوهش، کاهش استفاده از خودروی شخصی صرفاً با محدودسازی یا اعمال جریمه محقق نمیشود؛ بلکه نیازمند بازطراحی فضای شهری به سمت انسانمحوری است. پیشنهاد میشود:
- در طرحهای جامع و تفصیلی، اولویت با پیاده راهها، دوچرخه راهها و حملونقل عمومی باشد؛
- محلات شهری به صورت فشرده و با کاربری مختلط طراحی شوند؛
- پارکینگهای حاشیه ای ساماندهی و به حاشیهٔ شهر منتقل شوند؛
- مشارکت شهروندان در فرایند طراحی و تصمیمگیری شهری جلب شود.
دربارهٔ نویسنده
این پژوهش به دست مهندس تقی سعیدی انجام شده است؛ ایشان دارای کارشناسی در رشتهٔ نقشه برداری و کارشناسی ارشد در رشتهٔ طراحی شهری از دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب میباشند. تلفیق دانش فنی نقشه برداری و تجربیات طراحی سیویل و نگاه تحلیلی طراحی شهری در این پژوهش، زمینه ساز ارائهٔ راهکارهای عملی و زمینه محور برای بهبود فضاهای شهری و کاهش وابستگی به خودروی شخصی بوده است.
مقالات مهندس تقی سعیدی در زمینه طراحی شهری
شهر هوشمند و روشهای پیادهسازی آن در شهر تهران با تأکید بر بافتهای فرسوده
رزومه طراحی سیویل